Terwijl Nederland wacht op de plannen van een nieuw kabinet, kijkt Metaalunievoorzitter Mark Helder alvast vooruit. Zijn boodschap is duidelijk: stabiliteit, vertrouwen en daadkracht zijn nodig om de MKB-maakindustrie toekomstbestendig te houden. “Als ondernemer wil je zekerheid. Dat geeft vertrouwen en houvast waarop je kunt investeren. Daar snakken wij allemaal naar; niet alleen ondernemers, maar het hele land. Vertrouwen is misschien wel het grootste woord van deze tijd.”

Helder hoopt dat de verkiezingsuitslag leidt tot een stabiel kabinet dat het midden niet uit het oog verliest. “We hebben behoefte aan een coalitie die zorgt voor rust en voorspelbaarheid. Het maakt me niet uit welke partijen dat precies zijn, als het maar een kabinet is dat doorpakt en consistent beleid voert. We kunnen ons geen jarenlange stilstand veroorloven.” Volgens hem staat er voor ondernemers veel op het spel. “De economie draait nog, maar onder de motorkap knelt het. Arbeidstekorten, hoge kosten, ruimtegebrek en netcongestie raken allemaal onze productiviteit. En die productiviteit is de basis van onze welvaart. Als we die niet op peil houden, kunnen we straks ons onderwijs, infrastructuur en defensie-uitgaven niet meer betalen.”

Productiviteit als reddingsboei
Als een belangrijke bijdrage voor de verhoging van die productiviteit, noemt Helder de eerder dit jaar door het ministerie van Economische Zaken gepresenteerde productiviteitsagenda, waar Metaalunie nauw bij betrokken was. “Daar staat eigenlijk alles in wat nodig is. Het is een uitstekend startpunt, maar het mag geen eendagsvlieg zijn. We moeten het uitvoeren. Dat vraagt om slagkracht over de departementen heen. Niet weer een onderzoek of overlegtafel, maar actie. We weten waar de problemen zitten. Laten we stoppen met praten over onderzoeken naar regeldruk en gewoon beginnen met het wegnemen ervan. Elk dossier dat we kunnen oplossen, maakt verschil.” Hij wijst ook op het Draghi-rapport, dat aanbevelingen doet voor het versterken van de Europese economie. “De aanbevelingen sluiten goed aan bij wat onze bedrijven nodig hebben: concurrentiekracht, investeringen in technologie en ruimte om te ondernemen.”

Regeldruk remt innovatie
Daar hoort ook bij dat de regeldruk omlaag moet, constateert hij: “Elke regel die we erbij krijgen, haalt snelheid uit het systeem.” Regeldruk is al decennia een terugkerend thema. “Tijdens de Bondsraad zei oud-Metaalunievoorzitter Bertha Verhoeven: ‘Mark, regeldruk speelde al in mijn tijd.’ Dat was dertig jaar geleden. Dat zegt genoeg. We praten er al te lang over.” Volgens Helder ligt de kern van het probleem dieper dan alleen wet- en regelgeving. “Regels zijn vaak een uiting van wantrouwen. We leggen alles vast omdat we bang zijn dat iemand het misbruikt. Daardoor ontstaat een systeem waarin gezond verstand plaatsmaakt voor bureaucratie. We moeten terug naar een cultuur van vertrouwen. Minder regels, maar wél hard optreden tegen wie dat vertrouwen beschaamt.” Hij ziet dat gebrek aan vertrouwen ook bij grote maatschappelijke vraagstukken, zoals de netcongestie. “Bedrijven die willen investeren in oplossingen, lopen vast in regelgeving. We hebben ondernemers die de congestie willen helpen oplossen, maar die door regels worden tegengehouden. Dat is de wereld op zijn kop.”

‹‹ Regels zijn vaak een uiting van wantrouwen. We moeten terug naar een cultuur van vertrouwen ››

Onderwijs en bedrijven: één leersysteem
Als ander belangrijk thema stipt Helder de arbeidsmarkt aan. De tekorten zijn groot en de aansluiting tussen onderwijs en bedrijfsleven kan beter. “Ons scholingssysteem moet echt op de schop. De toewijzing van onderwijsgeld is nog te veel gericht op de traditionele leerling, terwijl we in een tijd leven waarin leren een continu proces is. Ook zij-instromers en volwassenen moeten kunnen bijleren. Dat lukt alleen als onderwijs en bedrijven het samen doen.” Helder is trots op de ontwikkeling van de bedrijfsvakscholen, waarin ondernemers het heft in eigen hand hebben genomen. “Die zijn ontstaan uit frustratie: het moest beter, praktischer, moderner. Nu zie je dat die scholen zich verenigd hebben, waardoor we kunnen opschalen en efficiënter kunnen werken. De cursus frezen is in Eindhoven niet anders dan in Noord-Holland. Door samen te werken, maak je het onderwijs beter én betaalbaarder.” Maar ook reguliere scholen spelen een cruciale rol. “We moeten ophouden elkaar te beconcurreren. Mbo-scholen hebben sterke didactische kwaliteiten, bedrijfsvakscholen zijn sterk in praktijkgericht opleiden. Als je dat combineert, heb je een gouden formule. Dan maken we techniek-onderwijs toekomstbestendig.”

Leercultuur begint bij de ondernemer Helder vindt wel dat bedrijven zelf ook verantwoordelijkheid hebben. “We kunnen niet alleen naar de overheid kijken. Een leercultuur begint in het bedrijf zelf. Ondernemers moeten investeren in ontwikkeling en vernieuwing, hoe lastig dat soms ook is. Want als we dat niet doen, lopen we onherroepelijk achter. Dan verdwijnt de werkvoorraad vanzelf.” Volgens hem moeten bedrijven ruimte creëren voor medewerkers om zich te ontwikkelen. “Mensen moeten zelf gaan vragen om scholing, om kennis. En wij moeten die ruimte bieden. Leren is een recht, maar, en nu begeef ik mij misschien op glad ijs: zou het ook een plicht moeten zijn?”

De stille crisis
Helder maakt zich grote zorgen over de stagnatie op het elektriciteitsnet. “Wat mij het meest verontrust, is dat het inmiddels als normaal wordt gezien. Een paar jaar geleden dacht je nog: dit kan toch niet? Nu hoort het erbij. Onder-nemers die willen uitbreiden, doen dat niet meer, omdat ze weten dat ze geen aansluiting op het elektriciteitsnet krijgen. Dat is een stille crisis. Het houdt innovatie letterlijk tegen.” Hij pleit voor maatwerk en een snellere aanpak. “Er is echt meer mogelijk dan nu wordt toegestaan. Soms willen ondernemers zelf investeren in een oplossing, maar dan mag het niet. Dat moeten we omdraaien: wie kan helpen, moet geholpen worden.”

‹‹ Bedrijven willen investeren, banken willen financieren. Maar de voorwaarden moeten kloppen ››

Vergrijzing en voorzichtigheid
Naast de structurele thema’s ziet Helder ook vergrijzing in de sector. “Veel ondernemers zijn 55-plus. Ze hebben iets opgebouwd, willen dat goed overdragen en worden daardoor voorzichtig. Dat is begrijpelijk, maar juist nu is het moment om te investeren in de toekomst. Niet afwachten, maar vooruit.” Stabiliteit in Den Haag helpt daarbij. “Een nieuw kabinet moet duidelijkheid geven. Ondernemers kunnen prima omgaan met lastige besluiten, als ze maar weten waar ze aan toe zijn. Onzekerheid is funest voor investeringsbereidheid.”

Geld is er genoeg, vertrouwen nog niet Helder sluit optimistisch-realistisch af. “Er zit genoeg geld in de economie. Bedrijven willen investeren, banken willen financieren. Maar de voorwaarden moeten kloppen. En daarvoor is vertrouwen nodig; in de overheid, in elkaar en in de toekomst. Als we dat kunnen herstellen, kunnen we als land enorme stappen zetten. Elke regel is een vorm van wantrouwen. Als we het lef hebben om dat om te keren, komt er ruimte voor innovatie, groei en toekomst. En dat is precies wat we nodig hebben in 2026.”