Deelsectoren: wie onderhoudt draait door, wie machines bouwt wacht
De uitkomsten per deelsector berusten op kleinere aantallen en geven vooral een richting aan. Die richting sluit aan bij het investeringsverhaal. Deelsectoren die leven van het onderhouden en afwerken van wat er al staat, doen het goed. De deelsector die nieuwe machines bouwt, blijft achter.
Oppervlaktebehandeling: goed kwartaal, grote opgaven
Oppervlaktebehandelaars melden per saldo duidelijk meer binnenlandse orders en verwachten dat dit in het vierde kwartaal doorzet. Coaten, verzinken en stralen zijn voor veel producten de laatste stap in de keten, dus deze deelsector lift mee op het volume bij andere toeleveranciers. Met een werkvoorraad van enkele weken is dat daar ook snel zichtbaar. Achter de goede cijfers liggen wel grote opgaven. De branche bestaat uit veel kleine familiebedrijven, en digitalisering en automatisering vragen forse investeringen. Volgens een recent brancherapport leidt dat, samen met opvolgingsvragen, tot meer overnames.
Onderhoud, service en installatie: lijkt te profiteren van uitstel elders
De bedrijven in deze deelsector installeren, repareren en onderhouden machines, apparaten en productielijnen, en staan er duidelijk beter voor dan een jaar eerder. Onderhoud is van nature minder conjunctuurgevoelig en lijkt juist te profiteren van de terughoudendheid elders: als klanten nieuwe investeringen uitstellen, moeten bestaande machines en installaties langer mee. Ook landelijk groeit dit werk: volgens het CBS lag de reparatie en installatie van machines in augustus 4,7 procent hoger dan een jaar eerder. Wel lopen de kosten op, want servicewerk betekent veel kilometers.
Machine- en apparatenbouw: in een jaar gekanteld
Bij de machine- en apparatenbouw, met een vijfde van de respondenten de grootste deelsector in de Barometer, is het beeld in een jaar gekanteld. Een jaar geleden hoorden de machinebouwers nog bij de best scorende bedrijven, nu komt het totaalbeeld niet boven nul uit. De binnenlandse orderpositie ging per saldo achteruit en de investeringsplannen behoren tot de zwakste. Met de chipmachines, waar de landelijke groei volgens sectoreconomen waarschijnlijk vooral vandaan komt, hebben de meeste van deze bedrijven weinig te maken. Zij bouwen veelal productielijnen, verwerkings- en speciaalmachines voor andere industrieën, en juist daar wordt weinig geïnvesteerd. Volgens sectoreconomen blijven onder meer de voedingsindustrie, de auto-industrie en energie-intensieve sectoren dit jaar achter. Ook de agrarische sector staat als afnemer onder druk: door opkoopregelingen krimpt de veestapel volgens sectoreconomen naar verwachting tot 2030 met 12 tot 15 procent.
Ook over de grens hapert het: twee derde van de machinebouwers in de Barometer exporteert, en de buitenlandse orders liepen per saldo terug. De investeringsterughoudendheid bij afnemers kost de machinebouwer dus orders, nu en straks. Er zijn wel aanknopingspunten: machinebouwers hebben met ongeveer drie maanden de langste werkvoorraad in de Barometer, en per saldo verwachten ze voor het vierde kwartaal meer binnenlandse orders.
Verspanende toelevering: een sterk herstel, met een keerzijde
De verspanende toelevering laat juist een van de grootste verbeteringen zien. Een jaar geleden lag het beeld hier nog duidelijk onder nul, nu boven het gemiddelde. Verspaners melden per saldo meer binnenlandse orders en zijn daar duidelijk positiever over dan een jaar geleden, wat past bij de aantrekkende vraag uit de halfgeleiderketen. Hun positie in die keten heeft ook een keerzijde. Ondanks de goede orderpositie verhogen verspaners hun prijzen het minst van alle deelsectoren, en de exporterende verspaners zagen hun buitenlandse orders per saldo teruglopen. Ze zijn het vaakst van plan meer te investeren, maar stellen ook het vaakst investeringen uit, vooral door onzekerheid over de orders en, relatief vaak, een tekort aan netcapaciteit.
Las- en constructiebedrijven: afnemers houden de hand op de knip
De las- en constructiebedrijven, de op één na grootste deelsector, liggen net onder het gemiddelde en staan er niet beter voor dan een jaar eerder. Ruim een derde verhoogde de prijzen, maar het resultaat ging per saldo toch achteruit; de kosten lijken hier sneller op te lopen dan de bedrijven ze kunnen doorberekenen. Hun belangrijkste afzetmarkten zitten vrijwel allemaal in een lastige fase. Volgens sectoreconomen krimpt de utiliteitsbouw, met bedrijfshallen, kantoren en distributiecentra, dit jaar met 2 procent, en netcongestie remt bovendien de nieuwbouw van bedrijfspanden. De agrarische bouw, met stallen en dak- en wandbeplating, staat onder druk door de krimp van de veestapel en de onzekerheid over mestregels. En de industriële klanten voor wie zij installaties en constructies bouwen, zoals de voedingsindustrie en de chemie, behoren dit jaar tot de achterblijvers. De chemie produceerde in augustus volgens het CBS 4 procent minder dan een jaar eerder.
Plaatbewerking: tijdelijk lichtpuntje, structureel onder druk
De plaatbewerking is een belangrijke groep binnen de achterban, maar in deze Barometer klein; de uitkomsten zijn daarom een voorzichtige indicatie. Plaatbewerkers kijken positief naar het vierde kwartaal en verhoogden vaak hun prijzen. Structureel staat de branche wel onder druk. Haar traditionele afnemers, zoals de machinebouw, de auto-industrie en de bouw, kopen minder plaatwerk in, en volgens een sectoranalyse uit 2025 is dat geen tijdelijke dip. Volgens dezelfde analyse gaan machinebouwers bovendien vaker zelf lasersnijden en kanten, geholpen door goedkope machines uit onder meer China. Net als in de oppervlaktebehandeling vragen automatisering en opvolging om grote investeringen, waardoor de branche consolideert. Defensie biedt volgens die analyse wel nieuwe kansen.
Handel en engineering
De handel komt uit rond nul, met een duidelijk ongunstige waardering van de binnenlandse orders. Minder bedrijven dan gemiddeld maken hier winst. Handelsbedrijven staan tussen producenten en afnemers in en merken daardoor direct dat klanten in de industrie en de bouw de hand op de knip houden. Bij de engineeringbedrijven zijn de aantallen te klein voor stellige uitspraken.