De grootverspanende industrie verandert in hoog tempo. Producten worden steeds groter en complexer, terwijl ervaren vakmensen schaars blijven. Bedrijven investeren daarom niet alleen in moderne machines, maar ook in digitalisering, opleiding en samenwerking. Binnen branchevereniging DHMA vinden ondernemers elkaar om kennis te delen en gezamenlijk oplossingen te zoeken voor uitdagingen die iedereen raken.

"Wij moeten met minder mensen méér kunnen doen", vat Ko Tanis van Matecs uit Roosendaal de ontwikkelingen kernachtig samen. Samen met Anton van Mechelen van Van Mechelen Metaalbewerking uit Bergen op Zoom vertelt hij hoe de sector verandert en waarom samenwerking binnen DHMA belangrijker is dan ooit.

Aanvullen
Matecs ontstond uit de samenvoeging van een technisch handelsbureau en een machinefabriek en levert tegenwoordig complete oplossingen: van engineering en lassen tot verspanen, assemblage en revisie. Het bedrijf werkt onder meer voor de baggerindustrie, machinebouw, offshore en de energiesector. Van Mechelen Metaalbewerking is al sinds 1968 actief in verspaning voor uiteenlopende industriële toepassingen. Beide bedrijven opereren in dezelfde specialistische markt, maar vullen elkaar eerder aan dan dat zij elkaar beconcurreren.

Groter en slimmer
Volgens Tanis is de richting waarin de sector zich ontwikkelt duidelijk. "Werkstukken worden steeds groter en ingewikkelder. Sommige producten zijn inmiddels zo complex dat je ze niet meer aan de machine programmeert, maar volledig vanuit een 3D-model voorbereidt." Daarmee verschuift steeds meer werk van de machine naar de voorbereiding. Offline programmeren, slimme CAM-software en beter gereedschapsbeheer worden belangrijker, zodat operators efficiënter kunnen werken en meerdere machines kunnen bedienen. Volledig geautomatiseerde productielijnen in de grootverspaning ziet Tanis voorlopig nog niet verschijnen. Maar digitalisering en slimme ondersteuning zullen wel een steeds grotere rol spelen. "Het moeilijke werk moet je steeds meer naar de voorbereiding halen. Dan kunnen mensen op de werkvloer zich richten op waar ze goed in zijn."

Personeel blijft de grootste uitdaging
Tegelijkertijd blijft het vinden van goede vakmensen de grootste zorg. Dat is geen nieuw probleem, zegt Van Mechelen. "Goede verspaners zijn al jarenlang moeilijk te vinden. Inmiddels merkt heel Nederland wat wij eigenlijk altijd al wisten." Beide bedrijven investeren daarom veel tijd in het opleiden van jongeren. Leerlingen beginnen met conventioneel draaien en frezen en groeien stap voor stap door naar CNC-bewerkingen. Toch haken veel jonge mensen af voordat zij het hoogste niveau van vakbekwaamheid bereiken. Tanis ziet daarnaast nog een ander probleem. "Ons vak is voor veel jongeren onbekend. Ze zien een fabriekshal en hebben geen idee wat daar gebeurt. Terwijl bijna alles om ons heen ooit door een metaalbedrijf is gemaakt." Daarom bezoekt hij regelmatig scholen om techniek onder de aan brengen. Niet alleen om operators te werven, maar ook om te laten zien hoe breed de sector is. "Je hebt technici nodig in de productie, maar ook in engineering, werkvoorbereiding, verkoop en inkoop."

Ondernemersklimaat
Ook het ondernemingsklimaat baart de DHMA-leden zorgen. De combinatie van stijgende kosten, netcongestie en toenemende regelgeving maakt het volgens Tanis steeds lastiger om internationaal concurrerend te blijven. "Wij blijven investeren en zoeken voortdurend naar slimmere manieren van werken. Maar uiteindelijk zijn er ook randvoorwaarden waar ondernemers zelf geen invloed op hebben. Dan is het belangrijk dat de overheid begrijpt wat de MKB-maakindustrie nodig heeft om concurrerend te blijven."

Kwaliteit als onderscheidend vermogen
Internationale concurrentie blijft stevig, zeker nu de kosten in Nederland de afgelopen jaren harder zijn gestegen dan in veel omliggende landen. Toch zien beide ondernemers voldoende kansen. Van Mechelen merkt dat werk dat ooit naar lagelonenlanden verdween, inmiddels regelmatig terugkomt. "Leverbetrouwbaarheid en kwaliteit blijken uiteindelijk toch belangrijker dan alleen een lage prijs." Volgens Tanis ligt daar ook de kracht van Nederlandse bedrijven. "We moeten niet proberen de goedkoopste te zijn, maar de slimste. Door slimmer te organiseren, processen te verbeteren en steeds efficiënter te werken."

Leren van elkaar
Juist daarom speelt DHMA volgens beide ondernemers een belangrijke rol. De branchevereniging organiseert bedrijfsbezoeken, themabijeenkomsten, studiereizen en kennissessies waarin leden ervaringen uitwisselen over actuele onderwerpen. Zoals offline programmeren, het toepassen van kunstmatige intelligentie en nieuwe productietechnieken. Van Mechelen: "Tijdens de bijeenkomsten hoor je wat andere bedrijven bezighoudt. Vervolgens organiseren we verdiepende kennissessies voor de mensen die er dagelijks mee werken. Daar ontstaan vaak ideeën waar bedrijven direct mee aan de slag kunnen." Ook personeelsvraagstukken komen regelmatig ter sprake. Niet om elkaar medewerkers afhandig te maken, maar juist om ervaringen uit te wisselen over opleiding, instroom en behoud van vakmensen.

Nieuwe kansen
Een actueel onderwerp binnen DHMA is de onlangs opgerichte defensiecommissie. Door de sterk groeiende investeringen in defensie verwachten de leden dat ook de Nederlandse MKB-maakindustrie hiervan kan profiteren. De commissie brengt momenteel in kaart welke kennis, machines en certificeringen de aangesloten bedrijven in huis hebben. Het doel is om gezamenlijk zichtbaar te maken wat de branche kan betekenen voor Defensie en haar toeleveranciers. Tanis: "Samen vertegenwoordigen de DHMA-bedrijven een enorme hoeveelheid kennis en productiecapaciteit. Door dat gezamenlijk te presenteren, maken we het voor opdrachtgevers veel overzichtelijker."

<< We moeten niet proberen de goedkoopste te zijn, maar de slimste >>

Vertrouwen als basis
Hoewel de bedrijven elkaar in de markt tegenkomen, overheerst binnen DHMA vooral vertrouwen. Leden bellen elkaar voor specialistische bewerkingen, wisselen ervaringen uit en helpen elkaar wanneer de productie daarom vraagt. "Vroeger werden tekeningen soms nog onherkenbaar gemaakt voordat je ze naar een collega stuurde", vertelt Van Mechelen lachend. "Die tijd is allang voorbij." Volgens Tanis is dat misschien wel de grootste kracht van de vereniging. "Je kunt sparren met mensen die precies begrijpen waar je dagelijks tegenaan loopt. We hebben allemaal dezelfde uitdagingen en zoeken samen naar oplossingen."

Van Mechelen: “Het is een netwerk dat al zo lang bestaat. Zelfs als DHMA niet meer zou bestaan, zouden de contacten blijven.” Tanis: “De vertrouwensband is heel sterk. Daarnaast blijven we onderling aan elkaar uitbesteden, simpelweg omdat je niet alles zelf kunt.”

Samen groot en sterk 
De Dutch Heavy Machining Association (DHMA) verenigt de Nederlandse grootverspaners en behartigt hun collectieve belangen. De aangesloten bedrijven beschikken gezamenlijk over veel kennis van alle mogelijke vormen van precisiebewerking van grote en complexe werkstukken, voor zowel nieuwbouw als reparatie en bij onderhoud. DHMA telt momenteel 27 leden, die elkaar ook steeds beter weten te vinden.

Tijdens bedrijfsbezoeken, themabijeenkomsten en kennissessies wisselen zij kennis en praktijkervaring uit over actuele onderwerpen, zoals digitalisering, automatisering, personeel en wat opvalt in de markt. Die open kennisuitwisseling is volgens de leden de grootste kracht van de vereniging. Door ervaringen te delen en elkaar te helpen bij technische en organisatorische vraagstukken, versterken de bedrijven niet alleen hun eigen organisatie, door zich individueel verder te ontwikkelen versterken zij ook de concurrentiepositie van de sector.

Branchemanager Claudia Willems: “DHMA is er voor iedereen die technisch nieuwsgierig is, een passie heeft voor groot en zwaar, het vak een warm hart toedraagt en graag verder kijkt dan het eigen bedrijf. Als men zich daarin herkent, dan biedt het lidmaatschap bij de DHMA veel toegevoegde waarde, nieuwe inzichten, goede gesprekken en soms ook verrassende ideeën.”