Specialistische vakmensen zijn schaars en voor sommige technische beroepen bestaat nauwelijks regulier onderwijs. Bedrijven moeten nieuwe medewerkers daarom steeds vaker zelf opleiden. Maar hoe pak je dat aan? Volgens oud-ondernemer en precisieslijper Jan van Frankenhuyzen begint dat niet met een machine of een lesboek, maar met nieuwsgierigheid. "Leer iemand te begrijpen wat er gebeurt. Dat is veel waardevoller dan alleen een werkinstructie volgen."

Van Frankenhuyzen werkte ruim veertig jaar in de slijptechniek. Na de verkoop van zijn precisieslijpbedrijf ontwikkelde hij lesmateriaal voor het online leerplatform oZone, geeft hij les bij opleidingsinstituut STODT en verzorgt hij praktijktrainingen op zijn eigen Ambachtsplein in Schoonrewoerd. Zijn belangrijkste drijfveer: voorkomen dat specialistische vakkennis verloren gaat. 

Begrijpen waarom
Volgens Van Frankenhuyzen gaat in veel bedrijven vakkennis verloren doordat nieuwe medewerkers vooral leren hoe ze een bewerking moeten uitvoeren, maar niet waarom. "Ze weten hoe iets moet, maar niet waarom. Dan blijven ze doen wat ze ooit hebben geleerd, zonder te begrijpen wat er gebeurt als je iets verandert." Juist dat maakt bedrijven kwetsbaar, vindt hij. “Wie alleen een werkwijze kopieert, blijft die volgen, ook als materialen, machines of technieken veranderen. Als je de basis kent, durf je te experimenteren en kun je nieuwe mogelijkheden ontdekken. Zonder die basis blijf je altijd binnen hetzelfde spoor."
 

<< Vraag jezelf af wat je met al die ervaring gaat doen. Neem jje die straks mee naar huis, of geef je die door aan een nieuwe generatie? >>

Niet iedere vakman is een leermeester
Een tweede misverstand is volgens Van Frankenhuyzen dat een goede vakman automatisch ook een goede opleider is. "Je kunt een uitstekende slijper zijn, maar dat betekent nog niet dat je jouw kennis ook goed kunt overbrengen." Bij het ontwikkelen van lesmateriaal merkte hij hoe lastig dat is. Veel ervaren vakmensen doen bepaalde handelingen al jaren automatisch. Pas wanneer je die kennis moet uitleggen, ontdek je hoeveel vanzelfsprekendheden daarin verborgen zitten. Volgens Van Frankenhuyzen begint opleiden daarom niet met het voordoen van een kunstje, maar met uitleggen waarom een bepaalde keuze wordt gemaakt. Pas daarna volgt de praktijk.

Eigenaarschap
Van Frankenhuyzen merkt dat veel bedrijven nieuwe medewerkers vooral leren een bestaande werkwijze te volgen. Daarmee kunnen ze aan het werk, maar echt vakmanschap ontstaat volgens hem pas als medewerkers ook zelf verbanden leren leggen. Tijdens het geven van een cursus bij een bedrijf merkte hij dat de slijpers weinig ruimte voelden om zelf na te denken. "Ze zeiden: 'Wij mogen alleen corrigeren als de meetkamer zegt dat het niet goed is.' Dan kun je wel techniek gaan uitleggen, maar daar bereik je niets mee." In plaats daarvan begon hij het gesprek over iets heel anders: de werkplek, de ploegoverdracht en de eigen verantwoordelijkheid. "Dat lijkt niets met slijpen te maken te hebben, maar daar begint eigenaarschap en ontstaat trots. Als mensen trots zijn op hun vak en begrijpen waarom ze iets doen, ontstaat de wil om verder te kijken."

Daarom adviseert hij bedrijven om medewerkers ook de ruimte te geven om te experimenteren. Niet door lukraak van alles te veranderen, maar door stap voor stap één onderdeel van een proces te onderzoeken en te doorgronden. "Dan leert iemand te begrijpen wat er gebeurt. Dat is veel waardevoller dan alleen een werkinstructie volgen."

Kennis delen
Volgens Van Frankenhuyzen speelt dit vraagstuk veel breder dan alleen in de slijptechniek. "Bijna overal zie je dat specialistische kennis bij een paar mensen zit. Als die met pensioen gaan, verdwijnt vaak ook een groot deel van die kennis." Juist daarom zouden ervaren vakmensen volgens hem al ruim vóór hun pensioen nadenken over kennisoverdracht. "Vraag jezelf af wat je met al die ervaring gaat doen. Neem je die straks mee naar huis, of geef je die door aan een nieuwe generatie?" Ook hier speelt trots weer een belangrijke rol, zegt hij. “Als mensen trots zijn op hun vak, zijn ze eerder geneigd om hun kennis te delen.”

Vroeg kennis laten maken
Om die visie in de praktijk te brengen, bouwde Van Frankenhuyzen na de verkoop van zijn bedrijf het Ambachtsplein in Schoonrewoerd. Daar geeft hij praktijklessen aan zij-instromers en jonge vakmensen. Ook ontvangt hij er basisschoolleerlingen, om hen al vroeg kennis te laten maken met techniek. "Kinderen vinden het prachtig om iets te maken. Alleen komen veel kinderen nauwelijks nog in aanraking met techniek. Als ze nooit zien wat je allemaal kunt maken, hoe moeten ze dan ontdekken dat ze het leuk vinden?"

Voor Van Frankenhuyzen begint vakmanschap daarom niet met het aanleren van een kunstje, maar met begrijpen waarom iets werkt. "Op het moment dat iemand zijn vak begrijpt, wil hij leren, wil hij verbeteren en wil hij zijn kennis weer doorgeven. En juist dat hebben we in de techniek hard nodig."

Ook vertellen hoe jij iets bijzonders doet?
Laat het ons weten via redactie@metaalunie.nl.