De MKB-maakindustrie kampt met grote uitdagingen: een krappe arbeidsmarkt, stijgende duurzaamheidseisen en druk op de productiviteit. Die is vaak complexer dan veel MKB-maakbedrijven beseffen. “Brede productiviteit draait om meer dan financiën; het gaat ook om menselijk, sociaal en natuurlijk kapitaal,” zegt Sandra Doeze Jager, associate lector wendbare medewerkers bij Avans Hogeschool. In een tweejarig actieonderzoek – samen met Midpoint Brabant, REWIN, Koninklijke Metaalunie, FME en 22 maakbedrijven – ontwikkelde zij een praktisch dashboard dat deze brede benadering concreet maakt.

 Zes kapitalen als uitgangspunt
De aanleiding is duidelijk. Er zijn steeds minder mensen beschikbaar, terwijl bedrijven op meerdere fronten moeten rapporteren. “De vraag naar brede productiviteit komt voort uit die noodzaak,” zegt Doeze Jager. “Daarom gebruikten we het zeskapitalenmodel, ook wel meervoudige waardecreatie genoemd. Het kijkt naar zes vormen van kapitaal: financieel, geproduceerd, intellectueel, menselijk, sociaal en natuurlijk.”

Van theorie naar praktijk
Het onderzoek was nadrukkelijk praktijkgericht. Ondernemers werden via masterclasses actief betrokken. “Niemand zit te wachten op alleen theorie. Door actiegericht onderzoek werkten we samen met mkb’ers aan oplossingen. Die aanpak maakte het concreet en hield hen ruim twee jaar betrokken. We hebben dit mét de praktijk gedaan, niet alleen vóór de praktijk.”

Dashboard biedt inzicht
Het dashboard biedt bedrijven een snelle scan van hun prestaties op de zes kapitalen. “Je ziet meteen waar je sterk scoort en waar nog ruimte is voor verbetering,” legt Doeze Jager uit. “Bijvoorbeeld op menselijk kapitaal – dat gaat verder dan productiviteit, het draait ook om blijven ontwikkelen en mensen aan je organisatie binden. Het dashboard helpt om unieke sterke punten te herkennen en gericht te versterken.”

Samenhang tussen de kapitalen
De zes kapitalen zijn onderling sterk verbonden. “In de masterclasses haalden we ze uit elkaar om ze beter te begrijpen, maar in werkelijkheid werken ze altijd samen. Investeer je in menselijk kapitaal, dan beïnvloedt dat ook sociaal en financieel kapitaal. Het dashboard laat die verbanden zien, zodat ondernemers de impact van hun keuzes beter overzien.” 

Ook toepasbaar voor kleine bedrijven
Het model is schaalbaar en ook geschikt voor kleinere bedrijven. “We hebben het getest bij een kastenmaker met vijf medewerkers. Hij zag meteen hoe hij aan arbeidsproductiviteit kon werken. Het dashboard past zich aan aan de schaal van het bedrijf en helpt sterke en zwakke punten zichtbaar te maken.”

Ondersteuning bij regelgeving
Nieuwe wetgeving, zoals de CSRD-duurzaamheidsrapportage, legt extra druk op ondernemers. “Kleine mkb-bedrijven kunnen vaak geen team vrijmaken voor rapportages,” zegt Doeze Jager. “Daarom lieten we studenten onderzoeken hoe je die vereisten kunt vertalen naar de praktijk. Het dashboard helpt om snel inzicht te krijgen in zaken zoals natuurlijk kapitaal, en draagt zo bij aan wettelijke compliance.” 

   

‹‹ Zelfs voor kleine MKB-maakbedrijven is dit dashboard waardevol ››

Begeleiding maakt het verschil
Het dashboard is geen losstaand instrument, maar onderdeel van een bredere aanpak. We ontwikkelden ook een theoretisch en een praktisch boek waarin het model wordt uitgelegd. Bedrijven kunnen hulp krijgen van studenten die met het model werken. Tijdens masterclasses bouwden we het stap voor stap op: eerst het model uitleggen, dan toepassen op het bedrijf, en daarna het dashboard gebruiken.”

Leren van ondernemers
De samenwerking met mkb’ers leverde nieuwe inzichten op. “Ondernemers kijken vaak net iets anders naar de kapitalen dan wij. Dat verrijkt het onderzoek. Het iteratieve proces zorgt dat we van elkaar leren. Een mooi voorbeeld: ondernemers benadrukten het belang van sociaal kapitaal – netwerken en samenwerking – als basis voor hun succes, soms zelfs belangrijker dan financieel kapitaal.” 

De kracht van de drie O’s
Bij Avans draait het om de verbinding tussen onderwijs, onderzoek en ondernemers. “Dat zie je in dit project terug. Studenten leren hoe ze theorie vertalen naar praktijk, bedrijven krijgen concrete tools en wij als onderzoekers doen nieuwe kennis op die we weer inzetten in het onderwijs. Zo versterkt alles elkaar.”

Landelijke toepasbaarheid
Hoewel het onderzoek in Brabant is gestart, heeft het model landelijke potentie. “De behoefte aan brede productiviteit speelt overal. Het dashboard is ontwikkeld in het kader van een regiodeal, maar de inzichten zijn universeel. Wij willen het model landelijk uitrollen, zodat meer MKB-maakbedrijven
ervan kunnen profiteren.” 

Startpunt van een beweging
De betrokken bedrijven zijn enthousiast over het dashboard, maar voor Doeze Jager is dit nog maar het begin. “Het actieonderzoek is afgerond, maar brede productiviteit is een beweging. Het dashboard geeft MKB-maakbedrijven een handvat om structureel te werken aan verbetering. Ze ontdekken hoe ze niet alleen financieel, maar ook sociaal en ecologisch waarde kunnen creëren. Dat motiveert om door te gaan, te blijven leren en samen te bouwen aan een toekomstbestendige en inclusieve maakindustrie.”