Voor Nienke Dijkstra, directeur start-ups, scale-ups en mkb bij TNO, begint innovatie niet bij de nieuwste technologie, maar bij een concrete ondernemersvraag. Waar loopt het proces vast? Waar gaat iets fout? Waar ligt een kans? Juist voor kleinere MKB-maakbedrijven kan het volgens haar helpen om innovatie terug te brengen tot zo’n behapbaar vraagstuk. Niet alles hoeft zelf te worden ontwikkeld en niet iedere technologische trend hoeft te worden gevolgd. "Zoek het probleem, zoek niet de oplossing."

TNO beschikt over veel kennis, technologie, infrastructuur en laboratoria, maar volgens Dijkstra ontstaat de waarde daarvan pas als die aansluit op een concrete vraag uit de markt. Met TNO Fast Track probeert de organisatie die verbinding zo laagdrempelig mogelijk te maken. Met Fast Track helpt TNO hoog-innovatieve start- en scale-ups om door te groeien en technologie verder te ontwikkelen. Dijkstra: “Voor mkb-ondernemers is TNO Fast Track een laagdrempelige manier om kennis in te winnen voor specifieke innovatievragen. Denk aan het verder automatiseren van het productieproces, het reduceren van afvalstromen, of het voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving.”

Ondernemers kunnen er terecht met vragen over validatie en ontwikkeling, maar ook met een technisch probleem waarvan de oorzaak nog niet duidelijk is. "In de volle breedte van TNO gaan wij kijken welke kennis we in huis hebben om dit vraagstuk op te lossen." Het uitgangspunt is om klein te beginnen en vervolgens verder te bouwen aan wat een onderneming nodig heeft. Dat geldt nadrukkelijk ook voor kleine bedrijven. Een ondernemer hoeft niet met een miljoenenproject of een volledig uitgewerkt onderzoeksprogramma aan te kloppen. Een probleem in het productieproces of twijfel over de betrouwbaarheid van een prototype kan voldoende zijn. Dat is volgens Dijkstra precies de gedachte achter Fast Track: van een concrete ondernemersvraag naar de juiste technische expertise en vervolgens naar een eerste oplossing of validatie. TNO kijkt daarnaast naar onafhankelijke technologische validatie binnen investeringsprocessen. Dijkstra noemt daarbij technology due diligence: een onafhankelijke beoordeling van de technologie tijdens een investeringsproces. Daarbij wordt gewerkt vanuit een aanpak waarbij de ondernemer centraal staat.

Zoek eerst het probleem
Dijkstra ziet dat bedrijven bij innovatie soms meteen op zoek gaan naar een technologie of naar iets groots dat ze zouden moeten doen. Dat heeft volgens haar ook te maken met de taal die rond innovatie wordt gebruikt. Haar advies is juist om het kleiner te maken. "Begin klein en maak het heel concreet. Kijk vervolgens waar het op dit moment fout gaat of waar nog mogelijkheden liggen.” De aanleiding zit volgens haar vaak al in het bestaande proces. Daarom draait ze de zoektocht liever om: niet beginnen met een vooraf bedachte oplossing, maar eerst vaststellen waar de onderneming tegenaan loopt. "Zoek het probleem, zoek niet de oplossing." Bedrijven hoeven volgens haar ook niet te wachten tot alles in detail is uitgewerkt. "Doe dat ook niet te laat. Je hoeft dat allemaal niet heel uitgewerkt te hebben." Juist vroeg aankloppen kan helpen om de vraag verder scherp te krijgen.
 

<< Ik vind dat de ondernemers in de driver's seat moeten zitten>>

Technologie komt in combinaties
Wie naar de komende jaren kijkt, ziet volgens Dijkstra niet één technologie die bepalend wordt voor MKB-maakbedrijven. De impact zit juist in de combinatie. Data, robotisering en AI komen steeds meer bij elkaar. Bij AI verwacht ze bovendien een verdere beweging richting hardware en toepassingen in de fysieke wereld. "Het gaat niet zozeer om één technologie, maar om de combinatie van al deze dingen samen." Voor ondernemers wordt daarmee vooral de vraag welke mix binnen hun eigen proces of product relevant is. Dat is anders dan tien jaar geleden, toen bedrijven volgens haar eerder één technologie konden kiezen. Nu gaat het vaker om verbindingen tussen verschillende technologieën. Daarmee wordt het mogelijk ook complexer. Voor een ondernemer is het vooral zaak te bepalen welke combinatie op dat moment binnen het eigen proces of product van waarde kan zijn.

Productiviteit begint in het proces
Ook bij productiviteitsverbetering begint de zoektocht dicht bij huis. Waar zitten veel repeterende handelingen? Wat kan worden geautomatiseerd? Waar gaan dingen fout en waar gaat veel verloren? Juist op die plekken liggen volgens Dijkstra vaak de grootste kansen. Het begint daarom met het kennen en analyseren van de eigen processtappen. Daarna kan worden bekeken waar automatisering mogelijk is en waar winst kan worden geboekt. Voor data  hetzelfde. Dijkstra waarschuwt ervoor om ermee aan de slag te gaan omdat het onderwerp veel aandacht krijgt of omdat anderen dat ook doen. "Ik geloof er niet in dat je in hypes moet stappen." Datagebruik wordt volgens haar vooral interessant als het inzicht geeft hoe een concreet probleem kan worden aangepakt. Een bedrijf hoeft daarbij niet meteen alles te verzamelen of te ontsluiten. "Je hebt het ook niet allemaal nodig." Begin ergens en kijk hoe data voor het bedrijf kan werken. Zeker voor ondernemingen met één tot tien medewerkers is het volgens haar belangrijk om goed het kaf van het koren te scheiden. Zoek problemen en kies daarvoor oplossingen waar je direct iets aan hebt. Van daaruit kan vervolgens verder worden gebouwd.

Ondernemer in de driver’s seat
Samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen noemt Dijkstra enorm belangrijk. Een goed ecosysteem is volgens haar meer dan een verzameling bedrijven. Ondernemers moeten elkaar weten te vinden en toegang hebben tot kennis en faciliteiten. Daardoor kunnen ze ook gemakkelijker samenwerken. Tegelijkertijd ziet ze veel netwerken. Ook daar moet een ondernemer bewust kiezen. Aan welk netwerk heb je daadwerkelijk iets? Welke= partijen zitten erin? En sluit het aan bij de waardeketen waarin het bedrijf opereert?

Nederland is volgens Dijkstra sterk in die samenwerking. Het initiatief moet daarbij wel bij de bedrijven zelf liggen. "Ik vind dat de ondernemers in de driver’s seat moeten zitten." Met andere woorden: de ondernemer houdt zelf de regie. Als ondernemers de waarde van een ecosysteem zien en het daadwerkelijk gebruiken, heeft het volgens haar nut.
 

Niet iedereen hoeft hetzelfde te vernieuwen
Ook duurzaamheid en circulariteit kunnen volgens Dijkstra kansen bieden wanneer bedrijven die niet uitsluitend als verplichting zien. Nieuwe eisen kunnen een aanleiding zijn om producten en processen opnieuw te ontwerpen. Producten kunnen bijvoorbeeld langer meegaan of gemakkelijker te repareren zijn. Dat kan volgens haar ook nieuwe markten openen.

Tegelijkertijd pleit ze voor bewuste keuzes. Aan de vraagkant ontstaat volgens haar steeds meer behoefte aan aantoonbaar duurzame producten, maar niet ieder MKB-maakbedrijf hoeft op ieder onderwerp zelf te innoveren. Soms kan een bedrijf een oplossing beter inkopen dan zelf ontwikkelen. Het Digitaal Product Paspoort noemt ze als voorbeeld. Regelgeving kan daar de aanzet geven, maar vervolgens kan er ook een technologische en commerciële kans uit ontstaan. Ook daarbij geldt volgens haar: "Choose wisely." Kies bewust. Past het bij je bedrijf? Heb je er ruimte voor? En maakt het voor jouw onderneming daadwerkelijk verschil? Wat de ene onderneming ontwikkelt, kan een andere onderneming afnemen. "Innovatie is natuurlijk geen doel op zich."

Sterke positie behouden
De Nederlandse MKB-maakindustrie is volgens Dijkstra misschien relatief klein in omvang, maar staat er qua kennis goed voor. Ze ziet veel ondernemerschap en samenwerking. MKB-maakbedrijven zijn volgens haar goed in complexe producten, hoogwaardige technologie en maatwerk. Daar komen verschillende partijen bij elkaar, zoals kennisinstellingen, ondernemers en brancheorganisaties. De basis is volgens haar stevig en partijen weten elkaar goed te vinden. Tegelijkertijd waarschuwt ze dat die positie niet vanzelfsprekend blijft. "We moeten blijven investeren in de MKB-maakindustrie", zegt Dijkstra. Ook de toepassing van technologie blijft belangrijk. Juist door te blijven investeren en nieuwe technologie toe te passen, kan Nederland de sterke positie behouden.

Blijf nieuwsgierig
Haar belangrijkste advies aan ondernemers is uiteindelijk eenvoudig: blijf nieuwsgierig en wacht niet totdat verandering noodzakelijk wordt. Je hoeft niet vandaag precies te weten hoe je bedrijf er over tien jaar uitziet, maar het is wel belangrijk om te blijven kijken naar wat relevant kan worden en waar onzekerheden en kansen liggen. Daarna komt het opnieuw aan op kiezen en klein beginnen. "Kies een concreet probleem of een kans. Experimenteer, valideer, leer." Niet alles hoeft binnen het eigen bedrijf te gebeuren. Soms kan een oplossing worden ingekocht of kan een ander bedrijf helpen. Volgens Dijkstra zullen bedrijven die het vermogen hebben zich telkens aan te passen het verschil maken. TNO Fast Track is juist bedoeld om vanuit een concrete ondernemersvraag sneller bij de juiste kennis, technologie en validatie uit te komen. En daarmee keert ze terug naar het uitgangspunt dat door het hele gesprek loopt. Innovatie hoeft niet meteen groot en complex te zijn. "Het gaat er vooral om dat je start met een behapbare eerste stap en daarop voortbouwt."