Koninklijke Metaalunie vindt dat het kabinet op Prinsjesdag enkele stappen in de goede richting zet om innovatie en technologische vernieuwing te stimuleren. Tegelijkertijd zijn de maatregelen onvoldoende om de uitdagingen rond verdienvermogen, verhoging van de arbeidsproductiviteit, verduurzaming, digitalisering, energie en veiligheid het hoofd te bieden. “Voor de MKB-maakindustrie ontbreekt nog steeds een overtuigend groeiperspectief”, zegt Metaalunievoorzitter Mark Helder. “Werken en ondernemen worden per saldo duurder, terwijl tekorten aan vakmensen, regeldruk en de druk op onze concurrentiepositie groot blijven.”
Terugval investeringen grote zorg
“Het is goed dat het kabinet meer aandacht heeft voor innovatie en technologie, maar de terugval van bedrijfsinvesteringen is een grote zorg”, aldus Helder. Juist nu zijn bedrijven nodig die vernieuwen, groeien en investeren in mensen en productie. Daarvoor moet het ondernemersklimaat fundamenteel beter: lagere lasten, minder regeldruk, toegankelijke innovatiefinanciering en oplossingen voor knelpunten als netcongestie. Volgens Helder is de richting op onderdelen goed, maar ontbreekt daadkracht. “De grote knelpunten zijn bekend. Nu zijn concrete oplossingen nodig, met nadrukkelijk aandacht voor het brede mkb. Juist daar liggen veel innovatiekracht, werkgelegenheid en toekomstig verdienvermogen.”
Van analyse naar daadkracht
Metaalunie ziet dat het kabinet oog heeft voor verdienvermogen en economische weerbaarheid, maar die analyse is niet nieuw. Ondernemers wachten al jaren op structurele keuzes die ondernemerschap, werkgeverschap en groei aantrekkelijker maken. Investeringen in machines, mensen, digitalisering en verduurzaming worden voor jaren gedaan en vragen om een duidelijke en stabiele overheidskoers. “Wie wil dat bedrijven vernieuwen, groeien en bijdragen aan onze economische weerbaarheid, moet zorgen voor een stabiel ondernemersklimaat. Dat vraagt niet om nóg een rapport, maar om uitvoering”, aldus Helder.
De grens aan lasten en regeldruk is bereikt
Voor Metaalunie is het terugdringen van lasten en regeldruk een hoofdopgave. Bedrijven moeten bijdragen aan maatschappelijke opgaven, vernieuwen en personeel aantrekken, maar worden tegelijk geconfronteerd met hoge werkgeverslasten, stijgende kosten en steeds meer verplichtingen. “Iedere euro die via hogere lasten uit een mkb-bedrijf wordt gehaald, is niet beschikbaar voor een nieuwe machine, robot, digitalisering of vakman”, zegt Helder. Metaalunie onderschrijft het belang van uitgaven aan veiligheid en defensie, maar vindt dat de rekening niet onevenredig bij werkgevers en ondernemers mag terechtkomen. Vooral het mkb kampt met een stapeling van lasten, regels, hoge energie- en loonkosten, personeelstekorten en internationale concurrentie. “Voor de MKB-maakindustrie is de grens bereikt. Minder regeldruk en beheersbare lasten zijn noodzakelijk om ruimte te houden voor groei, innovatie en werkgelegenheid.”
Maak werkgeverschap weer aantrekkelijk
Ook op de arbeidsmarkt zijn structurele hervormingen nodig. Werknemers hebben recht op zekerheid, maar werkgevers moeten voldoende ruimte houden om mensen aan te nemen en te groeien. Een belangrijk knelpunt is volgens Metaalunie de loondoorbetalingsverplichting bij ziekte. Die moet voor mkb-werkgevers van twee naar één jaar, als onderdeel van een bredere, fundamentele herziening van het sociale zekerheidsstelsel. “Voor een klein bedrijf kan langdurige uitval van één medewerker grote financiële gevolgen hebben. Dat maakt ondernemers terughoudend om personeel aan te nemen.” Metaalunie constateert dat het kabinet op dit moment kiest voor het terugdraaien of uitstellen van eerder aangekondigde maatregelen op het terrein van de sociale zekerheid. Metaalunie wil dat het kabinet, werkgevers en vakbonden zo snel mogelijk met elkaar in gesprek gaan om tot een evenwichtig en toekomstbestendig sociaal zekerheidsstelsel te komen, waarin zekerheid voor werknemers samengaat met minder risico’s, lagere kosten en minder administratieve lasten voor werkgevers.
Innovatie: goede richting, meer aandacht voor arbeidsproductiviteit, schaal en toegankelijkheid nodig
Metaalunie is positief over de extra aandacht voor innovatie, technologie en arbeidsproductiviteit. Het kabinet trekt 333 miljoen euro uit voor een nieuwe ronde van het Nationaal Groeifonds, 500 miljoen euro over vijf jaar voor het Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) en maakt de innovatiebox aantrekkelijker voor het mkb. “Dit zijn stappen in de goede richting, maar de schaal is nog onvoldoende”, zegt Helder. “Het budget voor NADI blijft ver achter bij de 1,5 tot 2 miljard euro die in het rapport-Wennink wordt geadviseerd.” Daarnaast is doorslaggevend waar de middelen terechtkomen. “Het gaat erom of een MKB-maakbedrijf er in de praktijk mee verder kan met robotisering, AI, automatisering of nieuwe productietechnologie.” Innovatiemiddelen moeten daarom praktisch toegankelijk zijn voor het brede mkb, met voldoende schaal, stabiele fiscale voorwaarden en ruimte om te ondernemen.
Sterke MKB-maakbedrijven maken sterke industriële ketens
Het brede mkb moet een volwaardige plaats krijgen in het industrie- en innovatiebeleid. De Nederlandse industrie bestaat niet alleen uit grote ondernemingen en startups. Achter internationale koplopers staat een keten van gespecialiseerde MKB-maakbedrijven die ontwerpen, produceren, vernieuwen en vakmensen opleiden. “De kracht van bijvoorbeeld de Nederlandse halfgeleiderindustrie zit niet in één onderneming, maar in het hele ecosysteem eromheen”, aldus Helder. Metaalunie pleit daarom voor innovatie- en investeringsprogramma’s die vanaf het begin toegankelijk zijn voor MKB-maakbedrijven en rekening houden met hun bijdrage aan regionale en nationale industriële ecosystemen. Een forse stijging van de arbeidsproductiviteit is daarbij noodzakelijk. Door vergrijzing en arbeidsmarktkrapte zal Nederland meer moeten doen met minder mensen. “De diagnose is inmiddels breed gedeeld. De Arbeidsproductiviteitsagenda van het kabinet agendeert de zaken die moeten worden aangepakt. Het is nu de tijd om naar een concrete uitvoering te gaan. Metaalunie mist hier de concrete ambitie en investering”, aldus Mark Helder. “Arbeidsproductiviteit groeit niet vanzelf. Dat vraagt investeringen in technologie én in mensen. Juist het brede peloton van mkb-bedrijven vormt de motor van onze economie en onze industriële ketens. Daar ligt nog veel onbenut potentieel.”
Laat de defensie-euro's ook landen in de Nederlandse mkb-keten
De defensie-uitgaven lopen fors op, richting de NAVO-norm van 3,5 procent van het bbp in 2035 en daarmee boven de 40 miljard euro per jaar. “Dat is een noodzakelijke keuze”, zegt Helder. “Maar slechts een vijfde van de defensiebestedingen komt nu in Nederland terecht.” MKB-maakbedrijven kunnen bijdragen aan strategische autonomie, maar hebben daarvoor langjarige raamovereenkomsten en voldoende perspectief nodig om investeringen terug te verdienen. “Elke defensie-euro die niet in de Nederlandse keten landt, is een gemiste kans.”
Boodschap aan kabinet Jetten: Kies voor ondernemerskracht!
Het kabinet-Jetten is als minderheidskabinet afhankelijk van wisselende meerderheden in Tweede en Eerste Kamer. Daardoor kan beleid tijdens de rit veranderen. “Voor ondernemers is dat een serieus probleem”, zegt Helder. “Investeringen in machines, mensen, digitalisering en verduurzaming vragen om meerjarige zekerheid over lasten, subsidies en regels.” Metaalunie roept kabinet en parlement daarom op te kiezen voor een heldere en consistente koers die ondernemers vertrouwen en ruimte geeft. Kies voor ondernemerskracht. “Nederland heeft sterke ondernemers en vakmensen. Versterk die kracht met minder lasten en regeldruk, meer voorspelbaarheid en beleid dat het brede mkb daadwerkelijk bereikt. Dat is nodig om onze MKB-maakindustrie, het concurrentievermogen en de toekomstige welvaart te versterken.”