De Nederlandse economie sterker maken, de regeldruk verlagen, investeren in techniekonderwijs en het onbenutte potentieel van de MKB-maakindustrie benutten voor Defensie. Voor VVD-Tweede Kamerlid Arend Kisteman zijn het geen losse dossiers, maar onderwerpen die nauw met elkaar samenhangen. Als ondernemer kijkt hij met een praktische blik naar de uitdagingen waar MKB-maakbedrijven dagelijks tegenaan lopen

Toen Kisteman ruim twee jaar geleden sprak over de uitdagingen voor ondernemers, stonden onderwerpen als regeldruk, arbeidsmarktkrapte en netcongestie al hoog op de agenda. Volgens het Tweede Kamerlid zijn sindsdien belangrijke stappen gezet. “Wij hebben destijds de ambitie uitgesproken om de regeldruk met 20 procent te verminderen. Dat is vervolgens vertaald naar het afschaffen van honderden regels en uiteindelijk zelfs opgenomen in het regeerakkoord. Als je ziet dat een idee vanuit ondernemers uiteindelijk terugkomt in een regeerakkoord, dan hebben we echt een mooie stap gezet.” Ook op andere terreinen ziet hij ontwikkelingen die volgens hem belangrijk zijn voor ondernemers. Zo wordt gewerkt aan hervormingen van de transitievergoeding, veranderingen rond een leven lang ontwikkelen en een betere aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. “Gaat het snel genoeg? Als ondernemer zou ik zeggen van niet. Maar als je kijkt naar wat er politiek allemaal in beweging is gezet, dan zijn er wel degelijk belangrijke stappen gezet”, zegt hij stellig.

Netcongestie remt groei
Een van de grootste knelpunten voor veel MKB-maakbedrijven blijft de netcongestie. Kisteman spreekt daarbij niet alleen als politicus, maar ook vanuit persoonlijke ervaring. Kisteman: “Ik weet nog dat toen ik zelf een tweede locatie opende voor mijn bakkerij er een wachtlijst van jaren was voor een grootverbruik aansluiting. Dan merk je direct wat de gevolgen zijn. Je wilt groeien, je wilt investeren, maar dat kan simpelweg niet omdat er geen aansluiting beschikbaar is.” Volgens hem bestaan er inmiddels wel oplossingen die verlichting kunnen bieden, zoals energiehubs op bedrijventerreinen en flexibele contractvormen waarbij bedrijven hun energieverbruik beter afstemmen op piek- en dalmomenten. “Dat zijn goede ontwikkelingen, maar daarmee lossen we het fundamentele probleem niet op. We hebben simpelweg te maken met een groot tekort aan capaciteit op het elektriciteitsnet. Dat probleem gaan we niet binnen vijf of tien jaar volledig oplossen.”

Defensie biedt kansen voor MKB-maakbedrijven
Een onderwerp dat steeds nadrukkelijker op de politieke agenda staat, is de rol van de Nederlandse industrie bij de versterking van Defensie. Uit onderzoek blijkt dat momenteel ongeveer 300 mkb-bedrijven rechtstreeks aan Defensie leveren, terwijl duizenden andere MKB-maakbedrijven daarvoor mogelijk ook geschikt zijn. Volgens Kisteman ligt daar een grote kans, maar alleen als ondernemers voldoende zekerheid krijgen. “Een ondernemer gaat niet investeren voor een opdracht van één jaar. Als bedrijven aanpassingen moeten doen om voor Defensie te produceren, dan hebben ze duidelijkheid nodig. Ze moeten weten dat Defensie bereid is om voor vijf of tien jaar een relatie aan te gaan.” Juist die langetermijnzekerheid is volgens hem essentieel om investeringen mogelijk te maken. “Als een eindproducent weet dat er voor langere tijd opdrachten komen, dan kan die ook afspraken maken met zijn toeleveranciers. Uiteindelijk profiteert de hele keten daarvan.” Tegelijkertijd begrijpt hij dat ook Defensie nog zoekende is. “Defensie komt uit een periode waarin jarenlang bezuinigd is. Nu is er ineens veel geld beschikbaar. Dan moet zo’n organisatie opnieuw bepalen wat ze zelf wil maken, wat ze wil uitbesteden en waar de prioriteiten liggen.”

‹‹ Als je een goed idee hebt voor Defensie, dan moet je ook weten waar je daarmee terecht kunt ››

Industriebeleid is geen vies woord meer
Waar industriebeleid jarenlang nauwelijks bespreekbaar was, ziet Kisteman dat de discussie verandert. “Vroeger was industriebeleid bijna een vies woord. Toen was de gedachte dat de markt alles zelf moest oplossen. Inmiddels zie je dat daar anders naar wordt gekeken.” Dat heeft volgens hem alles te maken met de enorme investeringen die nu worden gedaan in defensie, energie en strategische autonomie. “We geven miljarden uit aan Defensie. Dan moet je ook de vraag stellen waar dat geld terechtkomt. Blijft dat in Nederland of Europa, of verdwijnt het naar andere delen van de wereld? Daar moeten we wel degelijk keuzes in maken.” Volgens Kisteman is het logisch om waar mogelijk Nederlandse en Europese bedrijven te versterken, al erkent hij dat bepaalde productiecapaciteit momenteel nog ontbreekt.

Eén aanspreekpunt voor ondernemers
Metaalunie pleit voor één duidelijk loket binnen Defensie waar bedrijven terechtkunnen voor informatie en begeleiding. Hoewel Kisteman zich niet direct vastlegt op een specifieke vorm, begrijpt hij de behoefte. “Wat ik heel logisch vind, is dat ondernemers het nodig hebben om te weten waar ze terecht kunnen. Dat geldt niet alleen voor Defensie, maar eigenlijk voor de hele overheid.” Volgens hem werkt een vast aanspreekpunt vaak beter dan een ingewikkeld netwerk van afdelingen en instanties. “Als ondernemer wil je iemand spreken die begrijpt waar je tegenaan loopt. Als je een goed idee hebt voor Defensie, dan moet je ook weten waar je daarmee terecht kunt.”

Productiviteit als sleutel
Een ander belangrijk thema is de productiviteitsgroei binnen de MKB-maakindustrie. Volgens Kisteman liggen daar nog veel kansen. Hij verwijst naar een bedrijfsbezoek waarbij een geautomatiseerd voorraadsysteem ervoor zorgde dat onderdelen automatisch werden besteld zodra de voorraad onder een bepaald niveau kwam. “Dat klinkt heel eenvoudig, maar daardoor was er wel minder handmatig werk nodig. Zulke relatief simpele oplossingen kunnen een enorme bijdrage leveren aan de arbeidsproductiviteit.” Volgens hem groeit het bewustzijn hierover onder ondernemers, mede doordat personeel steeds schaarser wordt. “Op een gegeven moment heb je eigenlijk geen keuze meer. Of je gaat digitaliseren en automatiseren, of je kunt niet verder groeien.” Ook kunstmatige intelligentie kan volgens hem een belangrijke rol spelen. “AI kan processen slimmer maken, problemen eerder signaleren en werkzaamheden efficiënter organiseren. We moeten AI meer gaan inzetten zowel in het bedrijfsleven als politiek.”

Toegang tot financiering verbeteren
Bij investeringen in automatisering en digitalisering speelt financiering een belangrijke rol. Vooral kleinere investeringen blijken vaak lastig te financieren. “Voor banken zijn leningen van één of twee ton vaak niet interessant genoeg. Terwijl dat voor veel ondernemers juist precies het bedrag is waarmee ze een belangrijke stap kunnen zetten.” Volgens Kisteman ligt daar een duidelijke taak voor overheid en financiële sector. “Als een ondernemer wil investeren in een machine die de productiviteit verhoogt, dan moet die financiering wel bereikbaar zijn. Daar moeten we echt beter naar kijken.”

Eén maatregel
Als hij één maatregel zou mogen kiezen die morgen wordt ingevoerd om de positie van MKB-maakbedrijven te versterken, hoeft Kisteman niet lang na te denken. “Het afschaffen van het tweede jaar loondoorbetaling bij ziekte.” Volgens hem zou die maatregel enorme positieve gevolgen hebben voor kleine bedrijven. “Als een bedrijf met een paar medewerkers twee jaar lang een zieke werknemer moet doorbetalen, heeft dat enorme impact. Ondernemers worden terughoudender met vaste contracten en houden minder geld over om te investeren.” Juist daarom ziet hij hierin een maatregel die veel meer oplevert dan alleen lagere kosten. “Het zorgt voor meer zekerheid voor werknemers, meer ruimte voor ondernemers om te investeren en uiteindelijk ook voor meer productiviteit. Als dat geregeld wordt, dan gaat mijn vlag uit.”

Techniek begint op school
Tot slot wijst Kisteman op het belang van techniekonderwijs. Volgens hem moet techniek veel eerder onderdeel worden van het onderwijs. “Wij willen dat alle vmbo-leerlingen techniekonderwijs krijgen, ongeacht welke richting ze kiezen. Mensen moeten in aanraking komen met techniek.” Daarbij ziet hij vooral kansen om meer jongeren, en met name meiden, enthousiast te maken voor technische beroepen. “Hoe eerder jongeren ontdekken wat techniek inhoudt, hoe groter de kans dat ze ervoor kiezen. We hebben die mensen hard nodig. Voor de economie, voor de energietransitie, voor Defensie en natuurlijk voor de MKB-maakindustrie.”

Voor Kisteman staat één ding vast: een sterke economie, een sterke industrie en een sterke krijgsmacht kunnen niet zonder elkaar. “Als we willen dat Nederland ook in de toekomst concurrerend blijft, dan moeten we ondernemers de ruimte geven om te investeren, te vernieuwen en te groeien.”